مير قوام الدين محمد رازى تهرانى
مقدمه 40
دو رساله فلسفى عين الحكمة وتعليقات
1 . يكى از شيوههاى مرسوم در تحقيق متون ، تصحيح بر اساس نسخهء متقدّم است . گر چه پيروى از اين شيوه در برخى از موارد ضروري است ، امّا نمىتوان آن را به عنوان يك شيوهء عام برگزيد . چه محقّقان پيشين تنها به انگيزهء احراز نزديكترين متن به متن حقيقي ، اين اسلوب را ابداع و از آن پيروى مىكردند . در واقع ، قدمت زمانى را از جمله شواهدى مىدانستند كه مىتواند بيانگر اصالت يك دستنوشت باشد . امّا بايد توجّه داشت كه اين ويژگى صرفا به منزلهء شاهد و قرينه است . از اين رو ، آن گاه كه نسخههاى ديگر متعاضد به قراين و ادلّهء راجحى باشند كه اصالت و نزديكى آنها به متن اصلى را ترجيح دهد ، ديگر نمىتوان نسخهء اقدم را به عنوان امّ النسخ دانست ؛ مانند مواردى كه نسخهء متأخّر از روى نسخهء اصل رونويسى شده باشد ، يا در محضر مصنّف قرائت شده و به نوعي مورد تأييد او يا شاگردانش رسيده باشد . بنا بر اين ، نه قدمت يك نسخه ، دليل محكمى بر مرجّح بودن آن است و نه تأخّر آن دليل بر مرجوحيتش . از اين رو ، نگارنده در تصحيح متن حاضر ، هيچ يك از نسخههاى متقدّم را اساس قرار نداده و در بازخوانى هر دو رساله ، به شيوهء تلفيقى عمل نموده ؛ آنچه به نظر صحيح يا اصحّ مىآمد ، در متن و احتمال مرجوح را در پاورقى ثبت كرده است . 2 . كلمات و عبارتهاى داخل دو قلّاب [ ] در متن ، از افزودههاى مصحّح و براى تعيين عناوين برخى از تعليقها ، و روان شدن متن و رفع ابهام ؛ و در پاورقيها بيانگر تفاوت ميان حواشى نسخههاست . 3 . براى تسهيل در مراجعهء محقّقان علاقهمند به اصل يكى از دستنوشتها ، شمارهء برگ و صفحات نسخههاى قديمىتر يعنى نسخهء « د » در عين الحكمة و « س » در تعليقات داخل علامت / / مشخّص شد . رقم سمت راست « شمارهء صفحه » ، A و B صفحات راست و چپ برگها و رقم سمت چپ « شمارهء برگ » را بيان مىكنند . 4 . در پاورقىها علائم « + » و « - » بيانگر افزودهها و كاستيهاى نسخههاست . پيشاپيش بر خطاهاى احتمالى اين تحقيق معترف بوده ، از نظرات اصلاحى تمامى محقّقان بزرگوار استقبال مىكنم ؛ « والحمد للّه الذي هدانا لهذا وما كنّا لنهتدى لولا أن هدانا اللّه . »